Tłoczone na zimno oleje z ziaren, pestek i orzechów to w diecie źródło witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i NNKT. Najświeższy efekt daje olej wyciśnięty niedawno – w domu na prasie do oleju albo z małej tłoczni, której ufasz. Słonecznik bywa niedoceniany obok lnianego i oliwy, a jest dostępny, smaczny i uniwersalny.
Jakość pestek = jakość oleju
Sięgaj po słonecznik polski i najlepiej z rolnictwa ekologicznego, gdy możesz. Świeżość ziarna wpływa na wydajność tłoczenia i smak. Stare, jełczejące pestki nie zrobią dobrego oleju – ani w prasie, ani na kanapce.
Co zawiera olej słonecznikowy zimnotłoczony
Przede wszystkim bogactwo witaminy E; dalej m.in.:
- karoteny,
- lecytyny,
- niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (duża zawartość omega-6),
- witamina K,
- kwas oleinowy (regulacja cholesterolu w opisach żywieniowych).
Właściwości opisywane przy regularnym spożyciu
- wsparcie układu krążenia: regulacja cholesterolu, przeciwdziałanie zakrzepom w tradycyjnych opisach, antyoksydanty dbające o naczynia,
- przyspieszenie regeneracji dzięki aminokwasom potrzebnym do odbudowy tkanek oraz produkcji hormonów i enzymów; dobre tłuszcze wspierają metabolizm,
- poprawa stanu zębów i dziąseł,
- wzmacnianie odporności – przeciwutleniacze, wsparcie w walce z bakteriami i wirusami, białka dla układu odpornościowego,
- regulacja przewodu pokarmowego – perystaltyka, profilaktyka zaparć,
- wspomaganie oczyszczania jelit i wątroby z toksyn (język popularny / tradycja),
- spowalnianie starzenia komórek – działanie przeciwzapalne i antyutleniające wobec wolnych rodników,
- pozytywny wpływ na skórę, włosy i paznokcie.
To wsparcie diety, nie lek na choroby serca czy wątroby. Równowaga omega-6 do omega-3 w całym jadłospisie też ma znaczenie – słonecznik warto uzupełniać olejem lnianym, rybami lub orzechami.
Jak jeść i przechowywać
Zimnotłoczony olej najlepiej na surowo: sałatki, kiszonki, koktajle, gotowa zupa tuż przed podaniem, kasza, makaron, łyżka solo. Nie rozgrzewaj mocno – NNKT i witamina E są wrażliwe na temperaturę.
Przechowywanie:
- małe porcje (zużycie w ok. miesiąc),
- ciemne szkło,
- chłodne miejsce (lodówka),
- szczelnie zamknięte.
Dobry olej ma złocisty kolor, intensywny aromat słonecznika i łagodny smak – wzbogaca danie, nie przytłacza.
Kiedy olej słonecznikowy szkodzi zamiast pomagać
Przemysłowy rafinat przechodzi wysoką temperaturę i procesy chemiczne „na czystość i klarowność”. W takich warunkach część cennych związków ginie, a tłuszcze mogą się niekorzystnie przekształcać. Regularne smażenie na mocno przetworzonym oleju to inna historia niż łyżka zimnotłoczonego na sałacie. Wybieraj świadomie: do sałatki – cold pressed; do intensywnego smażenia – tłuszcze o wyższej stabilności termicznej i umiar.
Olej na skórę i włosy
Dzięki witaminie E olej słonecznikowy w kosmetyce domowej:
- nawilża, wygładza, ujędrnia, wspiera regenerację,
- tworzy lekki film ochronny przed wiatrem, mrozem, wysuszeniem,
- bywa opisywany jako wsparcie ochrony przed skutkami UV (to nie zastępuje kremu z filtrem),
- pomaga przy wrażeniu zmęczenia cery i drobnych zmarszczkach jako olejek pod krem lub na noc.
Przy AZS, egzemie, trądziku oleje bywają pomocne u jednych i za ciężkie u innych – test na małym obszarze, przy zaostrzeniach dermatolog.
Oleowanie włosów: wmasuj w długości i skórę głowy, trzymaj zgodnie z typem włosa, zmyj delikatnym szamponem. Pomaga przy puszeniu, matowości, wrażeniu łamliwości; przy intensywnym wypadaniu szukaj przyczyny medycznej, nie tylko olejku.
Pomysły na użycie w kuchni
- sałatka z kiszoną kapustą lub ogórkami + łyżka oleju,
- owsianka lub kasza jaglana po ugotowaniu (nie w trakcie wrzenia),
- zielony koktajl z łyżeczką oleju (lepsze wchłanianie witamin z grupy „tłuszczowych”),
- pasta z ciecierzycy lub awokado zamiast majonezu,
- oil pulling (osobny rytuał higieny jamy ustnej – olej wypluć).
Jeśli tłoczysz w domu: rób małe partie, czyść prasę zgodnie z instrukcją, podpisuj datę na butelce. Po miesiącu nawet dobry olej traci świeżość – lepiej wycisnąć nowy niż trzymać „zapas na kwartał”.
Słonecznik nie musi przegrywać z modnymi olejami z drugiego końca świata. Świeży, zimnotłoczony, trzymany w ciemnej butelce w lodówce – na sałatkę, do kiszonek i jako prosty kosmetyk z jednej składnikowej etykiety. Zasmakuj różnicy względem bezwonnego rafinatu z dyskontu: nos i podniebienie zwykle nie mają wątpliwości.